O czeskim folklorze w bibliotece w Taborze
21 stycznia 2026 czeska studentka bibliotekoznawstwa zaprosiła klasę uczniów czwartej klasy szkoły podstawowej do Biblioteki Miejskiej w Taborze. Tam zobaczyli, jak ich dziadkowie i prapradziadkowie opowiadali historie, by straszyć i ostrzegać dzieci lub wyjaśniać to, co niewytłumaczalne. Żyjemy w erze cyfrowej, w której stare tradycje są coraz rzadziej kultywowane, więc dlaczego nie zaprosić młodszego pokolenia, przynajmniej na jeden dzień, i pozwolić im pokazać własne interpretacje niektórych czeskich i słowiańskich postaci z folkloru? Każdy może mieć własną wersję tych historii, mogą istnieć wersje dla dorosłych i dla dzieci, ale historie nadal mają ten sam przekaz. Dzieci miały okazję poznać pięć postaci i wybrać, co namalują. Tutaj możecie obejrzeć prace plastyczne i zapoznać się z informacjami o tych postaciach, które przekazała nam czeska studentka bibliotekoznawstwa z pomocą Biblioteki Miejskiej w Taborze.
On 21st January, a Czech librarianship student invited a class of 4th-year primary school children to the Municipal library in Tábor to look into the past and see how their grandparents and great-great…grandparents told tales to scare and warn children, or to explain the unexplainable. We live in a digital era where old traditions are less and less followed, so why not bring the younger generation back, at least for a day, and let them show us their takes on some Czech and Slavic folklore characters? Anyone can have their own versions of the stories, or there may be versions for adults and for children, but the stories still make the same point. Children had the opportunity to get to know five characters, choose what to paint, and you can take a look at the artworks and some information about the characters, provided to us by a Czech librarianship student with the help of the Municipal Library in Tábor.
Hejkal to stworzenie z czeskiej mitologii, duch leśny, który strzeże ciszy lasu. Z powodu jego wyjącego głosu, mówi się, że każdy, kto znajdzie się w pobliżu tego stworzenia, staje się głuchy i traci przytomność. Hejkal siada na plecach osoby, która odpowiada na jego wycie. To czeskie wyjaśnienie niewytłumaczalnych dźwięków w lesie. Hejkal ma wiele postaci – człowieka, ptaka, małego chłopca, olbrzyma – i każda z nich ma swoje przeznaczenie. Najbardziej znany jest jako postać pokryta liśćmi, gałęziami drzew, mchem i innymi roślinami leśnymi.
Forest Howler is a creature from Czech mythology, a forest ghost that protects the forest’s silence. Because of his howling voice, it is said that anyone near this creature becomes deaf and loses consciousness. Forest Hoowler sits on a person’s back if the person answers him. Forest Howler is a Czech explanation of the unexplainable sound in forests. Forest Howler has many forms – a person, a bird, a little boy, a giant – and each has its own purpose. His most well-known look is that of a person covered in leaves, tree branches, moss, and other forest plants.
Błędne ogniki (bludičky), czyli maleńkie światełka, pojawiają się w ciemności, najczęściej na bagnach, w lasach i innych niezamieszkanych obszarach. Istnieje więcej teorii na temat tego, czym może być to światło. Wersja dla dzieci głosi, że światła to dusze zmarłych, którzy nie zaznali spokoju. Inna wersja głosi, że są to nieochrzczone dzieci o złych charakterach. Błędny ognik był wyjaśnieniem dziwnych świateł pojawiających się w polu widzenia pielgrzyma, a także przestrogą przed wchodzeniem na tereny naturalne po ciemku.
Will-o’-the-wisp, the tiny lights, appear in the dark, most often in swamps, forests, and other uninhabitable areas. There are more versions of what the light could be. The children’s version says the lights are the souls of the deceased who haven’t found peace. Another version says they are unbaptized children with evil personalities. Will-o’-the-wisp was an explanation for strange lights appearing in the pilgrim’s sight and also served as a caution not to go to the nature areas in the dark.
Wodnik (vodnik) to jedna z najsłynniejszych postaci nadprzyrodzonych w mitologii czeskiej. To wodny duch, postać o zielonkawym wyglądzie. Początkowo był złym i zdradliwym stworzeniem, które przysparzało kłopotów i topiło ludzi. Stopniowo przemieniał się w zielone stworzenie, które zwabiało dziewczęta do wody, wciągając je w głębiny i pojmując za żony. Jego różnorodne historie służyły jako przestroga przed spędzaniem zbyt dużo czasu w pobliżu wody, ponieważ woda może być niebezpieczna.
Vodyanoy is one of the most well-known supernatural figures in Czech mythology. It’s a water sprite, a character with a greenish appearance. Initially, he was an evil and treacherous creature who caused trouble and drowned people. The creature gradually transformed into a green creature that lures girls into the water, dragging them down into the depths and taking them as his wife. His variety of stories served as a caution against spending more time than necessary near water, or that water can be dangerous.
Południca (polednice) wraz z Wodnikiem to postacie utrwalone w czeskiej poezji. Wiersze o nich pochodzą ze zbioru trzynastu ballad zatytułowanych „Kytice z pověstí národních” znanego pisarza i etnografa folkloru Karla Jaromíra Erbena [to w pewnym sensie czeski odpowiednik Mieckiewiczowskich „Ballad i romansów”]. W jednym z wierszy południca jest opisana jako „drobna, opalona, o dzikiej twarzy (…) na kuli, z krzywymi żebrami…”. Inna wersja baśni mówi, że jest ona wysoka i ubrana na czarno, a wiele innych wersji ma różne opisy. Południca miała przestrzegać przed pracą w najgorętszej porze dnia (w południe). Rodzice straszyli swoje dzieci, więc wracały do domu w południe, aby uniknąć udaru cieplnego lub wyczerpania. Wynika z tego, że południca karała i dyscyplinowała dzieci, a nawet dorosłych pracujących w polu w najgorętszej porze dnia.
Lady Midday, together with the Water Sprite, are not just characters but also essential names in Czech poetry, which will be necessary for Czech children in the future. The poems are from a collection of thirteen poems called Kytice by the well-known writer Karel Jaromír Erben. In the poem, Lady Midday is described as „small, brown, with a wild face … on a crutch, crooked ribs, …“. Another version of the tale says she is tall and clothed in black, and there are many others with diverse descriptions. She was used as a caution against working at the hottest time of the day (noon). Parents were scaring their children, so they went home at that time of day to avoid heatstroke or exhaustion. It follows that the Lady Midday was punishing and disciplining children and even adults working in the fields during the hottest part of the day.
Chociaż rusałki (rusalky) są bardziej powszechne w mitologii wschodniosłowiańskiej, Czesi również je znają. Ich rola była podobna do roli wodników; z tą różnicą, że wabiły one do wody chłopców, a nie dziewczynki. Rusałki to piękne stworzenia wodne, podobne do wróżek, które pojawiają się w pobliżu źródeł wody. Mówi się, że rusałki żyją w wodzie zimą, ale gdy jest cieplej, wychodzą na powierzchnię i są najbardziej aktywne latem, podczas pełni księżyca. Cieszą się czasem spędzonym poza wodą, bawiąc się, tańcząc i śpiewając na brzegu.
Even though Water nymphs are more common in Eastern Slavic mythology, the Czechs have them too. Their purpose was similar to that of the Vodyanoys (Water sprites); the only difference was that they lured boys, not girls, into the water. Water nymphs are beautiful water creatures, similar to fairies, that appear near water sources. It is said that the water nymphs live in the water in winter, but when it is warmer, they emerge and are most active in summer during a full moon. They are enjoying their time out of the water, playing, dancing, and singing on the shore.
Wystawa udostępniona w ramach współpracy z Miejską Biblioteką w Taborze.
(Městská knihovna Tábor)
(NAPLE Sister Libraries Programme)