120. rocznica urodzin Karola Estreichera

Karol Estreicher jest jednym z najważniejszych polskich historyków sztuki, muzealników i obrońców dziedzictwa kulturowego.

Urodził się 4 marca 1906 roku w Krakowie w rodzinie o wielowiekowej tradycji naukowej i kulturalnej. Był synem prof. Stanisława Estreichera – historyka prawa i rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz wnukiem Karola Józefa Estreichera – wybitnego bibliografa zwanego „ojcem bibliografii polskiej”. Sam Karol Estreicher ukończył historię sztuki na UJ, następnie zdobył stopnie naukowe i przez całe życie związał się z uczelnią jako wykładowca i profesor historii sztuki.

Już w okresie międzywojennym działał aktywnie naukowo i publikował prace z zakresu historii sztuki, jego zainteresowania obejmowały również encyklopedię i szerokie dziedziny kultury.

Okres II wojny światowej był przełomowy w jego życiu, a także działalności. Po agresji Niemiec na Polskę w 1939 roku Estreicher zaangażował się w ratowanie polskiego dziedzictwa kulturowego. Najpierw pomagał w ewakuacji najcenniejszych dzieł sztuki, a potem pracując dla polskiego rządu na emigracji w Londynie jako kierownik biura rewindykacji mienia kulturalnego. Wraz z zespołem dokumentował i katalogował straty polskiej kultury oraz organizował działania zmierzające do odzyskania wywiezionych dzieł. W 1944 roku opublikował obszerne zestawienie strat polskiej kultury, które stało się podstawą do powojennych działań rewindykacyjnych.

To właśnie dzięki jego staraniom i współpracy z aliantami udało się odnaleźć i sprowadzić do Polski wiele zagrabionych zabytków, w tym m.in. Ołtarz Wita Stwosza z Bazyliki Mariackiej w Krakowie, „Damę z gronostajem”  Leonarda da Vinci oraz inne dzieła sztuki. W 1946 roku te bezcenne obiekty dotarły do Krakowa specjalnym pociągiem rewindykacyjnym, witane przez społeczeństwo jako symbol odzyskanego dziedzictwa.

Po powrocie do kraju historyk kontynuował pracę naukową oraz muzealniczą. W latach 1951-1976 był dyrektorem Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego w Collegium Maius, które dzięki jego zaangażowaniu zyskało nową rangę i znaczenie.

Jako badacz oraz popularyzator kultury publikował liczne prace, w tym opracowania o stratach kultury pod okupacją niemiecką oraz podręczniki do historii sztuki.

Karol Estreicher poświęcił życie ochronie i odzyskaniu polskiego dziedzictwa kulturowego, łącząc badania naukowe z konkretnymi działaniami na rzecz Narodu. Jego praca została doceniona najwyższymi odznaczeniami, a do dzisiaj pozostaje inspiracją dla historyków sztuki, muzealników i wszystkich , którzy troszczą się o pamięć kulturową. Zmarł 29 kwietnia 1984.