{"id":1157,"date":"2021-03-24T13:56:25","date_gmt":"2021-03-24T12:56:25","guid":{"rendered":"http:\/\/www.mbp.chrzanow.pl\/akademiaslowa\/?p=1157"},"modified":"2021-04-16T12:41:38","modified_gmt":"2021-04-16T10:41:38","slug":"felieton-olgi-nowickiej-luty-2021","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.mbp.chrzanow.pl\/akademiaslowa\/index.php\/2021\/03\/24\/felieton-olgi-nowickiej-luty-2021\/","title":{"rendered":"Felieton Olgi Nowickiej – luty 2021"},"content":{"rendered":"\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Lemoriada, czyli my\u015bli gwiazdowe\u2026 <\/strong><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

W poprzednim felietonie zdradzi\u0142am Pa\u0144stwu, \u017ce oczekujemy w mojej macierzystej bibliotece ca\u0142\u0105 grup\u0105 klubowicz\u00f3w DKK \u2013 Dyskusyjnego Klubu Ksi\u0105\u017cki na literacki cud narodzin.  A poniewa\u017c jeszcze si\u0119 nie urodzi\u0142o (co nast\u0105pi terminowo jeszcze w styczniu), to do tematu powr\u00f3c\u0119, gdy tymczasem rzecz b\u0119dzie o Lemie. Mamy oto bowiem Rok Stanis\u0142awa Lema i chocia\u017c dopiero we wrze\u015bniu przypada 100. rocznica urodzin tego najwybitniejszego przedstawiciela polskiej fantastyki i jednego z najpoczytniejszych pisarzy science-fiction, my\u015bl\u0119, \u017ce  warto ju\u017c na pocz\u0105tku roku skre\u015bli\u0107 s\u0142\u00f3w kilka. Jego powie\u015bci i opowiadania, zaliczane s\u0105 do kanonu literatury \u015bwiatowej.  „Solaris”, „Cyberiada”,  „Filozofia przypadku”, „Dzienniki gwiazdowe” czy „Bajki robot\u00f3w” \u2013 nieustannie inspiruj\u0105 tw\u00f3rc\u00f3w sztuk wszelakich, a motywy z tw\u00f3rczo\u015bci Lema zadomowi\u0142y si\u0119 na sta\u0142e w kulturze masowej.  <\/p>\n

Stare cyganki mawiaj\u0105 –  karta prawd\u0119 Ci powie\u2026 a sami cz\u0119sto swojej przysz\u0142o\u015bci szukamy w gwiazdach. Gdy zastanawiamy si\u0119 tak globalnie nad przysz\u0142o\u015bci\u0105, to wydaje si\u0119 nam, \u017ce pewne rzeczy s\u0105 wieczne. Na przyk\u0142ad Ziemia czy te\u017c nasza najbli\u017csza gwiazda – S\u0142o\u0144ce<\/a>. Tymczasem ka\u017cdy z tych obiekt\u00f3w ma sko\u0144czony czas \u017cycia. Jaka przysz\u0142o\u015b\u0107 czeka nasz\u0105 planet\u0119, nasz\u0105 gwiazd\u0119 i nasz\u0105 Galaktyk\u0119<\/a>? To pytanie kt\u00f3re \u015bwiadomych ludzi nurtuje obecnie coraz cz\u0119\u015bciej,  a stawia\u0142 je ju\u017c przecie\u017c w swojej tw\u00f3rczo\u015bci kilkadziesi\u0105t lat temu Stanis\u0142aw Lem.<\/p>\n

I tak oto by\u0142  kiedy\u015b Ptolemeusz (II w. n. e.) i jego geocentryczny uk\u0142ad \u015bwiata, poparty nawet autorytetem ko\u015bcio\u0142a , bez wi\u0119kszych zmian przetrwa\u0142 do czas\u00f3w naszego wielkiego astronoma Miko\u0142aja Kopernika. Po nim kolejni, min.  Kepler, Galileo, Newton  i nawet Einstein, kt\u00f3rego o<\/strong>lbrzymi\u0105 zas\u0142ug\u0105 jest wk\u0142ad jaki wni\u00f3s\u0142 w dziedzinie astrofizyki i mechaniki nieba. Na takich oto podwalinach – czas a mo\u017ce los , a mo\u017ce w\u0142a\u015bnie gwiazdy\u2026 podarowa\u0142y  \u015bwiatu Stanis\u0142awa Lema \u2013 filozofa, pisarza, futurologa, eseist\u0119, satyryka i wizjonera.  Czy\u017c to nie On  wiele lat  temu  toczy\u0142 rozwa\u017cania nad kondycj\u0105 wsp\u00f3\u0142czesnego cz\u0142owieka, skutkami post\u0119pu technicznego i cywilizacyjnego?  Czy\u017c to nie On w swoich opowie\u015bciach nie przestrzega\u0142 przed negatywnymi skutkami technicznego rozwoju cywilizacji? \u2026 i cokolwiek by nie m\u00f3wi\u0107, pewne jest, \u017ce swoimi utworami definiowanie miejsce ludzko\u015bci we wszech\u015bwiecie i prognozowa\u0142 jej los\u2026<\/p>\n

Nie jestem specjalistk\u0105 od science-fictiona i tw\u00f3rczo\u015bci Lema nie znam dok\u0142adnie, dlatego chcia\u0142abym si\u0119 skupi\u0107 oto na kilku moich osobistych, lekko gwiazdowych przemy\u015bleniach, kt\u00f3re przybli\u017c\u0105\u2026 no w\u0142a\u015bnie dla jednych wielkiego dla innych nie tak do ko\u0144ca pisarza. I tak oto w r\u00f3\u017cnych \u017ar\u00f3d\u0142ach i materia\u0142ach zarzucano mu, \u017ce czytelnika rozczarowuje. Owszem m\u00f3g\u0142 rozczarowywa\u0107, ale jak mawiaj\u0105 specjali\u015bci \u2013 wtedy, kiedy zacz\u0119\u0142o si\u0119 Go czyta\u0107 np. od kt\u00f3rej\u015b gorszej Jego ksi\u0105\u017cki (a i takie wg krytyk\u00f3w mia\u0142), i jak czytelnik szuka\u0142 w tre\u015bci osza\u0142amiaj\u0105cych i niewiarygodnych  przyg\u00f3d lub wiedzy naukowej zgodnej z najnowszym stanem bada\u0144. Nie o to chyba chodzi\u0142o Lemowi\u2026 On chcia\u0142 pokaza\u0107 ciekawe \u015bwiaty, z historiami w nieco refleksyjnym stylu, kt\u00f3re pozosta\u0107 mia\u0142y nam w g\u0142owach i postawi\u0107 pytanie –  co by by\u0142o gdyby\u2026 a dla tych bardziej wtajemniczonych \u2013 pozostawia\u0142 naukowe \u017carciki, kt\u00f3re tylko oni  potrafili lub potrafi\u0105 dzi\u015b odczyta\u0107.<\/p>\n

A wi\u0119c czy  Stanis\u0142aw Lem \u201ewielkim pisarzem by\u0142\u201d? Dla mnie jest jedyny w swoim rodzaju,  mimo i\u017c rzadko czytuje ten rodzaj literatury. Ale te\u017c r\u00f3\u017cnie do jego wielko\u015bci si\u0119 podchodzi.<\/p>\n

Znawcy podaj\u0105, \u017ce po pierwsze je\u015bli czytelnik m\u00f3wi: Nie lubi\u0119 Lema<\/em>, to pow\u00f3d nr 1 wynika\u0107 mo\u017ce z niew\u0142a\u015bciwego przez lata doboru tekst\u00f3w Lema w kanonie lektur szkolnych \u2013 dlatego te\u017c  zmuszeni do lektury Lema uczniowie mogli zrazi\u0107 si\u0119 i do samego pisarza, i do fantastyki jako takiej.  O ile pami\u0119tam serwowano nam wtedy \u201e Bajki robot\u00f3w\u201d \u2013 mnie osobi\u015bcie si\u0119 podoba\u0142y.<\/p>\n

Po drugie \u201eczepianie si\u0119 Lema\u201d wynika cz\u0119sto z argumentu, \u017ce pisarz po macoszemu traktowa\u0142 w swych ksi\u0105\u017ckach pewne tematy, np.  w\u0105tek duchowy, a pomijanie w\u0105tk\u00f3w religijnych to, pomini\u0119cie cz\u0119\u015bci ludzkich do\u015bwiadcze\u0144. No c\u00f3\u017c mam na to powiedzie\u0107 \u2013 dla mnie to nie problem. Jestem po stronie tych, dla kt\u00f3rych g\u0142\u00f3wna warto\u015b\u0107 tw\u00f3rczo\u015bci Lema to zdecydowanie wiara w nauk\u0119 i oczywi\u015bcie Jego j\u0119zyk, kt\u00f3ry tworzy\u0142 niewyobra\u017caln\u0105  poetyk\u0119 tej literatury science fiction<\/em>. Nikt przed nim nie dokona\u0142 r\u00f3wnie misternego po\u0142\u0105czenia tematyki futurologicznej z ba\u015bni\u0105 i powiastk\u0105 filozoficzn\u0105, gdzie w miejsce biologicznego rozrodu wkracza kreatywna in\u017cynieria.<\/p>\n

Przeczyta\u0142am r\u00f3wnie\u017c kiedy\u015b, \u017ce w tw\u00f3rczo\u015bci Lema ma\u0142o jest uczucia i daje si\u0119 zauwa\u017cy\u0107 niedob\u00f3r postaci kobiecych. Na co, kto\u015b s\u0142usznie zauwa\u017cy\u0142, \u017ce nic by to nie da\u0142o, gdyby by\u0142o odwrotnie, a to ze wzgl\u0119du na filozofi\u0119, kt\u00f3rej w swoich ksi\u0105\u017ckach ho\u0142dowa\u0142 Lem, kt\u00f3ry by\u0142  pesymist\u0105 i mizantropem w starym, o\u015bwieceniowym stylu, a o cz\u0142owieku mia\u0142 generalnie bardzo z\u0142e zdanie \u2013 my\u015bla\u0142 o nim jako o ma\u0142pie, kt\u00f3ra dostaje coraz wi\u0119ksz\u0105 brzytw\u0119 i robi przy jej pomocy coraz wi\u0119ksze szkody. Czy\u017c nie spos\u00f3b si\u0119 tutaj nie zgodzi\u0107 z t\u0105 opini\u0105\u2026 a jednak\u2026 dawa\u0142o i daje do my\u015blenia.<\/p>\n

Musimy mie\u0107 na uwadze jeszcze czasy w kt\u00f3rych Lem tworzy\u0142 \u2013 okres PRL-u, kiedy ludzie \u0142akn\u0119li pewnej przygody, czego\u015b innego, czego\u015b extra –  wtedy dla nich te opowie\u015bci takie by\u0142y i  tak by\u0142y czytane. Dzisiaj zdecydowanie inaczej czyta si\u0119 Lema (i jest to zdecydowanie elitarna grupa czytelnicza) – zwraca si\u0119 uwag\u0119 nie na rozrywk\u0119 ale na  refleksj\u0119. Por\u00f3wnuj\u0105c obecnie literatur\u0119 lemowsk\u0105 do (poza wyj\u0105tkami) wszechobecnej  \u201efantastycznej\u201d  breji, mo\u017cemy bez obaw stwierdzi\u0107  \u2013 Lem  to literatura oryginalna.<\/p>\n

Czy by\u0142 wizjonerem i prorokiem? Po cz\u0119\u015bci tak.  Przeczyta\u0142am kilka warto\u015bciowych artyku\u0142\u00f3w na stronach mi\u0142o\u015bnik\u00f3w fantastyki. Spodoba\u0142o mi si\u0119 takie oto uj\u0119cie tego tematu. Co za tym proroctwem przemawia? Owszem mo\u017cna mie\u0107 takie wra\u017cenie, \u017ce Lem przewidywa\u0142 pewne zjawiska: wszechmocniki (sztuczne inteligencje), fantomatyka (wirtualna rzeczywisto\u015b\u0107), nekrosfera (nanotechnologia). Czy to proroctwo, bardziej chyba intuicja. I tutaj nie powinni\u015bmy ju\u017c mie\u0107 w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce co by o Lemie nie powiedzie\u0107 krytycznego, z pewno\u015bci\u0105 by\u0142 on tw\u00f3rc\u0105 opisuj\u0105cym oryginalne i sp\u00f3jne \u015bwiaty, kt\u00f3re kolejne pokolenia  mog\u0105 odczytywa\u0107 na nowe sposoby. W tej literaturze jest  i d\u0142ugo jeszcze b\u0119dzie kosmiczny wr\u0119cz potencja\u0142.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Felieton publikowany w Poradnik Bibliotekarza nr 2\/2021.<\/strong><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Olga Nowicka
<\/strong><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t