{"id":1341,"date":"2021-09-28T10:00:38","date_gmt":"2021-09-28T08:00:38","guid":{"rendered":"https:\/\/www.mbp.chrzanow.pl\/akademiaslowa\/?p=1341"},"modified":"2021-10-05T08:40:24","modified_gmt":"2021-10-05T06:40:24","slug":"felieton-olgi-nowickiej-wrzesien-2021-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.mbp.chrzanow.pl\/akademiaslowa\/index.php\/2021\/09\/28\/felieton-olgi-nowickiej-wrzesien-2021-2\/","title":{"rendered":"Felieton Olgi Nowickiej – wrzesie\u0144 2021"},"content":{"rendered":"\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

S\u0142owo czy obraz – oto jest pytanie?<\/strong><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Przysz\u0142o nam \u017cy\u0107 w dobie globalizacji i unifikacji\u2026 Wi\u0119kszo\u015bci zdecydowanie bli\u017cej do obrazu ni\u017c do s\u0142owa. Nasz\u0105 specjalno\u015bci\u0105 sta\u0142o si\u0119 upraszczanie i u\u0142atwianie sobie \u017cycia. S\u0142owem\u00a0 maksymalizacja przy jak najmniejszym nak\u0142adzie. Tak aby by\u0142o szybciej i \u0142atwiej. Czy te\u017c to dobrze, czy te\u017c nie \u2013 mo\u017cna dywagowa\u0107 na r\u00f3\u017cne sposoby. Na nasz\u0105 codzienno\u015b\u0107 sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 jednak g\u0142\u00f3wnie obrazy. Ranek wyznaczany jest kaw\u0105 z telefonem w r\u0119ku, gdy robimy research <\/em>nag\u0142\u00f3wk\u00f3w – szybki przegl\u0105d co, kto i jak\u2026 skanujemy, migamy obrazkami, tre\u015bci nie doczytujemy w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w i owszem bywa, \u017ce kontynuujemy w tramwaju, ale te\u017c nie do ko\u0144ca.<\/p>

Podobno a\u017c 90% informacji transmitowanej do m\u00f3zgu to jej cz\u0119\u015b\u0107 wizualna, kt\u00f3ra jest przetwarzana przez umys\u0142 60\u00a0000 razy szybciej ni\u017c tekst. A wi\u0119c zdecydowanie grafika,\u00a0 to jest to, na co w pierwszej kolejno\u015bci zwracamy uwag\u0119. Na FB czy Instagramie liczy si\u0119 obraz, a w Internecie coraz wi\u0119cej serwis\u00f3w budowanych jest wy\u0142\u0105cznie lub prawie na obrazie. Klikamy i przechodzimy dalej\u2026 \u017byjemy w skr\u00f3cie, wszystko ma by\u0107 szybkie i oczywiste. Nie mamy czasu na zastanawianie si\u0119. Szybko\u015b\u0107 komunikacji wyznacza system akronim\u00f3w i skr\u00f3t\u00f3w: Oki, XD, THX, 3M si\u0119, Pzdr \ud83d\ude42 \u2013 kt\u00f3\u017c tego nie zna, wszyscy \u0142apiemy si\u0119 na pisowni skr\u00f3conej. Jeste\u015bmy wzrokowcami i nasz\u0105 uwag\u0119 naj\u0142atwiej przyci\u0105gn\u0105\u0107 obrazem. <\/strong>Mo\u017ce by\u0107 \u0142adny i przyjemny ale te\u017c wstrz\u0105saj\u0105cy i przera\u017caj\u0105cy.<\/p>

Tym przyd\u0142ugawym mo\u017ce wst\u0119pem chcia\u0142abym da\u0107 bodziec do zastanowienia si\u0119 w jakim kierunku zmierzamy kulturowo? My\u015bl\u0119, \u017ce historia\/kultura ko\u0142em si\u0119 toczy. Wyszli\u015bmy od rysunku naskalnego, rozwoju pisma, potem druku, a obecnie obraz ponownie odgrywa rol\u0119 znacz\u0105c\u0105. Dawno temu ludzie pierwotni uzewn\u0119trzniali swoje my\u015bli poprzez tworzenie obraz\u00f3w na \u015bcianach. Kt\u00f3\u017c by pomy\u015bla\u0142, \u017ce tak oto rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 b\u0142yskawiczny rozw\u00f3j ludzkiej my\u015bli i komunikacji mi\u0119dzy spo\u0142eczno\u015bciami. Chaotyczne kreski, zast\u0119powane by\u0142y powoli obrazkami, kt\u00f3re przekszta\u0142ca\u0142y si\u0119 w symbole i ideogramy, na bazie kt\u00f3rych powsta\u0142y pierwsze alfabety. Pismo i druk towarzysz\u0105 nam w codziennym \u017cyciu, jednak na skutek ogromnego post\u0119pu technologicznego mamy obecnie do czynienia z zalewem informacji i eksplozj\u0105 wiedzy, przez co nasza kultura wysoko rozwini\u0119ta technicznie, staje si\u0119 kultur\u0105 obrazkow\u0105. Swoiste perpetuum mobile<\/em>\u2026<\/p>

A jak to si\u0119 ma do ksi\u0105\u017cki obrazkowej? Podobno jeden obraz wart jest wi\u0119cej ni\u017c tysi\u0105ce s\u0142\u00f3w. Zwolennicy tego stwierdzenia uwa\u017caj\u0105, \u017ce kolor, linia, kszta\u0142t czyli to co buduje obraz znacznie wi\u0119cej wywo\u0142uje skojarze\u0144 i daje mo\u017cliwo\u015b\u0107 interpretacji wi\u0119kszej ni\u017c tekst (s\u0142owa). I owszem zgadzam si\u0119 po cz\u0119\u015bci z t\u0105 tez\u0105 odno\u015bnie percepcji dzieci\u0119cej. Jak wa\u017cne s\u0105 ksi\u0105\u017ceczki obrazkowe naszych pociech wiedz\u0105 zapewne wszyscy rodziciele. Od nich bowiem zaczynamy edukacj\u0119 naszych pociech. Pokazujemy krow\u0119 i m\u00f3wimy muuuu, pokazujemy kotka i m\u00f3wimy miauuuu itd. Przy pierwszym kontakcie wzrokowym obraz nie maj\u0105 j\u0119zyka \u2013 po prostu si\u0119 go ogl\u0105da. Dopiero dodajemy do niego s\u0142owo, kt\u00f3re stanowi pewien symbol przynale\u017cny do danego j\u0119zyka. I wszystko to jest procesem, bowiem ogl\u0105danie obraz\u00f3w i rozumienie ich przekazu wymaga tak samo nauki, jak samo rozumienie tekstu pisanego. Tak wi\u0119c naturaln\u0105 bowiem rzecz\u0105 jest fakt, \u017ce u dziecka , rozwija si\u0119 umiej\u0119tno\u015b\u0107 my\u015blenia za pomoc\u0105 obraz\u00f3w.<\/p>

W tego typu ksi\u0105\u017ceczkach tekstu jest niewiele lub nie ma go wcale. Najwa\u017cniejsz\u0105 rol\u0119 odgrywa tutaj warstwa wizualna, a tekst mo\u017ce by\u0107 tylko dodatkiem. W polskiej bibliografii brakuje podobno literatury przedmiotu po\u015bwi\u0119conej temu tematowi, przez co cz\u0119sto bywa infantylizowane. Jest to jednak nies\u0142uszne i niesprawiedliwe, bowiem geneza ksi\u0105\u017cki obrazkowej wybiega daleko, daleko wstecz.<\/p>

Termin ksi\u0105\u017cka obrazkowa wywodzi si\u0119 od angielskiego s\u0142owa picturebook<\/em>, opisuj\u0105c zjawisko kulturowe, jakim jest ksi\u0105\u017cka dla dzieci, opieraj\u0105ca si\u0119 na synergii s\u0142owa i obrazu.<\/p>

Pierwsze opracowania tekstu i grafiki przeznaczone dla m\u0142odszego odbiorcy pojawi\u0142y si\u0119 w wiekach XV i XVI. By\u0142y to zazwyczaj jednokartkowe abecedariusze, z alfabetem i tekstem modlitwy, wykonane technik\u0105 drzeworytu[\u2026] Ju\u017c wtedy spe\u0142nia\u0142y funkcj\u0119 edukacyjn\u0105. Jedn\u0105 z ciekawszych ksi\u0105\u017cek przeznaczonych dla dzieci z tego okresu jest dzie\u0142o pt. Kunst und Lehrb\u00fcchlein, autorstwa Josta Ammana, szwajcarskiego rytownika, wydane w 1580 roku we<\/em><\/p>

Frankfurcie nad Menem[\u2026] Kolejnym tw\u00f3rc\u0105, kt\u00f3ry odegra\u0142 znacz\u0105ca rol\u0119 w rozwoju ksi\u0105\u017cek<\/em><\/p>

dla dzieci, jest Jan \u00c1mos Komensk\u00fd, czeski pedagog, filozof i reformator. W roku 1658 ukaza\u0142 si\u0119 podr\u0119cznik jego autorstwa pt. \u201eOrbis sensualium pictus\u201d, w polskim t\u0142umaczeniu znany jako \u201e\u015awiat zmys\u0142owy w obrazkach\u201d[\u2026] Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce by\u0142 obrazkowo-opisow\u0105 encyklopedi\u0105 dla najm\u0142odszych. [\u2026] W XVII i XVIII wieku ciekawym zjawiskiem by\u0142o wydawanie rycin w tonie satyrycznym, o pod\u0142o\u017cu moralizatorskim, wykonywanych<\/em><\/p>

technikami graficznymi i rozprowadzanych po ca\u0142ej Europie. Jednym z najbardziej zas\u0142u\u017conych w tej dziedzinie artyst\u00f3w by\u0142 Anglik, William Hogarth[\u2026]Na tym gruncie w 1845 roku powsta\u0142a pierwsza \u2013 mo\u017cna powiedzie\u0107: kultowa \u2013 ksi\u0105\u017cka obrazkowa w kr\u0119gu kultury germa\u0144skiej, autorstwa Heinricha Hoffmanna, pod znacz\u0105cym tytu\u0142em \u201eDer Struwwelpeter\u201d (pol. \u201eSta\u015b Straszyd\u0142o lub Z\u0142ota r\u00f3\u017cd\u017cka [\u2026]\u00a0 W kulturze anglosaskiej na szczeg\u00f3lne wyr\u00f3\u017cnienie zas\u0142uguje Randolph Caldecott, przez wielu badaczy uwa\u017cany za ojca gatunku, kt\u00f3ry zdoby\u0142 s\u0142aw\u0119, przekszta\u0142caj\u0105c wiktoria\u0144sk\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119\u2013zabawk\u0119, w pe\u0142nowarto\u015bciow\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 dla dzieci. <\/em>(https:\/\/rebus.us.edu.pl)<\/a><\/p>

A co w tym temacie na gruncie polskim? Pierwsza polska ksi\u0105\u017cka obrazkowa ? [\u2026] Wed\u0142ug<\/em><\/p>

Janiny Wierci\u0144skiej na to miano zas\u0142uguje poemat Marii Konopnickiejpt.\u201d Na jagody\u201d, wydany w roku 1902, [\u2026]\u00a0 jak i ksi\u0105\u017cka Lucjana Rydla pt.\u201d Bajka o Kasi i kr\u00f3lewiczu\u201d, wydana w 1904 roku. <\/em>( https:\/\/rebus.us.edu.pl)<\/a><\/p>

I tak a\u017c do czas\u00f3w obecnych, gdzie obraz ponownie \u015bwi\u0119ci swoje triumfy, ale w zupe\u0142nie innych uwarunkowaniach. Pewne jest, \u017ce funkcj\u0105 ksi\u0105\u017cek obrazkowych jest rozwijanie wra\u017cliwo\u015bci estetycznej dzieci, rozbudzanie wyobra\u017ani, kszta\u0142towanie abstrakcyjnego my\u015blenia, wprowadzanie poj\u0119\u0107 oraz szeroko rozumiana edukacja. Ale tu\u017c za ksi\u0105\u017ck\u0105 – obrazkiem musi pod\u0105\u017ca\u0107 ksi\u0105\u017cka \u2013 s\u0142owo. Bo to kolejny element uk\u0142adanki zwanej edukacj\u0105.<\/p>

\u2026 i dalej mo\u017cna by historycznie rzecz ujmowa\u0107, ale nie o to chodzi. Moje rozwa\u017cania to raczej przyczynek do zadania pytania w obecnych warunk\u00f3w kulturowych: dok\u0105d pod\u0105\u017ca \u015bwiat w telegraficznym coraz bardziej skr\u00f3cie, skupionym na wsp\u00f3lnym mianowniku \u2013 telewidzeniu? Co jest wa\u017cniejsze s\u0142owo czy obraz? Moim zdaniem, je\u015bli kto\u015b wybra\u0142by kt\u00f3r\u0105\u015b opcj\u0119, z mety uznam go za ignoranta. Te dwa \u015bwiaty musz\u0105 przecie\u017c \u017cy\u0107 obok siebie i wzajemnie si\u0119 inspirowa\u0107. S\u0142owo nie jest wa\u017cniejsze od Obrazu. Obraz nie znaczy wi\u0119cej ni\u017c S\u0142owo. Sztuk\u0105 jest wzajemne przenikanie.<\/p>

A jak ju\u017c te dwa \u015bwiaty \u201epo swojemu\u201d i w odpowiednich\u00a0 proporcjach adaptowa\u0107 do swojego \u017cycia w XXIw.? Zostawiam Pa\u0144stwa z tym pytaniem niczym z hamletowskim dylematem\u2026<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Olga Nowicka
<\/strong><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Tekst opublikowany w Poradniku Bibliotekarza Nr 9\/2021<\/a><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t