{"id":1367,"date":"2021-10-18T15:00:24","date_gmt":"2021-10-18T13:00:24","guid":{"rendered":"https:\/\/www.mbp.chrzanow.pl\/akademiaslowa\/?p=1367"},"modified":"2021-10-08T10:17:20","modified_gmt":"2021-10-08T08:17:20","slug":"felieton-olgi-nowickiej-pazdziernik-2021","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.mbp.chrzanow.pl\/akademiaslowa\/index.php\/2021\/10\/18\/felieton-olgi-nowickiej-pazdziernik-2021\/","title":{"rendered":"Felieton Olgi Nowickiej – pa\u017adziernik 2021"},"content":{"rendered":"\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Moralno\u015b\u0107 niejedno ma imi\u0119<\/strong><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Moralno\u015b\u0107 Pani Dulskiej, Kowalskiego, Iksi\u0144skiej, etc.\u2026 ka\u017cdy ma swoj\u0105 i nie wiadomo czy ta ko\u0142tu\u0144ska jest najgorsza. Jeste\u015bmy oto po jubileuszowej dziesi\u0105tej ods\u0142onie\u00a0 NARODOWEGO CZYTANIA, podczas kt\u00f3rego czytali\u015bmy MORALNO\u015a\u0106 PANI DULSKIEJ Gabrieli Zapolskiej. Utw\u00f3r wymownie pi\u0119tnuje ob\u0142ud\u0119 i zak\u0142amanie z du\u017c\u0105 dawk\u0105 komizmu i gorzkiej ironii, z postaciami jak malowane i j\u0119zykiem, kt\u00f3ry nawet w dzisiejszych czasach mo\u017ce by\u0107 aktualny. Towarzyszy mu przes\u0142anie moralne, kt\u00f3re w imi\u0119 uczciwo\u015bci i sprawiedliwo\u015bci ka\u017ce pot\u0119pia\u0107 z\u0142o. S\u0142owem pot\u0119\u017cna dawka refleksji spo\u0142ecznej. C\u00f3\u017c, przez wszystkich czytana w odniesieniu do innych, ale absolutnie nie do siebie.<\/p>

Poj\u0119cie \u201edulszczyzna\u201d, kt\u00f3re wesz\u0142o na trwa\u0142e do j\u0119zyka potocznego i na przestrzeni epok by\u0142o r\u00f3\u017cnie interpretowane, szczeg\u00f3lnie w obecnej sytuacji spo\u0142eczno-politycznej, jest co rusz przedmiotem \u017cywej dyskusji, g\u0142\u00f3wnie w mediach i szczeg\u00f3lnie wtedy kiedy s\u0142uchamy wypowiedzi polityk\u00f3w i to niezale\u017cnie z kt\u00f3rej opcji politycznej. No, w tych warunkach uniwersalizm Zapolskiej pasuje jak ula\u0142. Zak\u0142amanie i ob\u0142uda wpisane jest od wiek\u00f3w w nasze jestestwo i wcale nie tworz\u0105 go systemy\u2026 tylko ludzie.<\/p>

Ale nie o polityce chcia\u0142am, a o literaturze. No wi\u0119c, pewne jest, \u017ce prze\u0142om XIX i XX wieku przyni\u00f3s\u0142 kryzys moralno\u015bci mieszcza\u0144skiej objawiaj\u0105cy si\u0119 nastawieniem wy\u0142\u0105cznie na spraw materialnych, zanikiem potrzeb duchowych i kulturalnych, konserwatyzmem i ciasnot\u0105 pogl\u0105d\u00f3w, a zw\u0142aszcza ob\u0142ud\u0105 i fa\u0142szem. Szczeg\u00f3ln\u0105 form\u0105 dwulicowo\u015bci sta\u0142o si\u0119 stosowanie zasad moralnych na pokaz, pos\u0142ugiwanie si\u0119 nimi, by ocenia\u0107 i atakowa\u0107 innych. Gabriela Zapolska w\u0142a\u015bnie dwulicowo\u015b\u0107 i ko\u0142tuneri\u0119 uczyni\u0142a g\u0142\u00f3wnym tematem swej gorzkiej komedii \u201eMoralno\u015b\u0107 Pani Dulskiej\u201d, zreszt\u0105 tak dosadnie i skutecznie, \u017ce nied\u0142ugo po premierze w Krakowie w roku 1906, migiem w potocznym s\u0142owniku pojawi\u0142o si\u0119 okre\u015blenie \u201edulszczyzna\u201d, jako synonim owej dwulicowo\u015bci.<\/p>

Zapolska prze\u0142amywa\u0142a w swoim \u017cyciu wiele konwenans\u00f3w. Wczesne zam\u0105\u017cp\u00f3j\u015bcie rekompensowa\u0107 chcia\u0142a karier\u0105 aktorsk\u0105, a poniewa\u017c wiadomo, \u017ce aktork\u0119 wtedy kojarzono z kobieta upad\u0142\u0105 i o absolutnie z\u0142ej reputacji, by\u0142o jej wi\u0119c pod g\u00f3rk\u0119 w tym zawodzie. \u00a0Zniech\u0119cona, swoje kroki skierowa\u0142a w stron\u0119 literatury i pisarstwa. Scen\u0119 porzuci\u0142a na rzecz pi\u00f3ra. I w\u0142a\u015bnie spod tego fenomenalnego pi\u00f3ra wysz\u0142y takie poj\u0119cia jak filister<\/em> czy ko\u0142tun<\/em>. Ich znaczenia nie trzeba t\u0142umaczy\u0107, bo kto ich nie zna i nie rozpoznaje. Pewne jest, \u017ce z krytyki\u00a0 filisterstwa i ko\u0142tu\u0144stwa Zapolska uczyni\u0142a g\u0142\u00f3wny temat swej tw\u00f3rczo\u015bci, w tym r\u00f3wnie\u017c dramatu \u201eMoralno\u015b\u0107 Pani Dulskiej\u201d, po kt\u00f3rym opublikowaniu do filistra i ko\u0142tuna do\u0142\u0105czy\u0142o jeszcze kolejne poj\u0119cie \u2013 dulszczyzna.<\/em><\/p>

Cel pisarka mia\u0142a na pewno jeden \u2013 pi\u0119tnowanie tych postaw, protest przeciw ob\u0142udzie, podw\u00f3jnym standardom etycznym, wypaczaniu norm spo\u0142ecznych w odniesieniu do zwyk\u0142ej ludzkiej przyzwoito\u015bci. Ale kto\u015b mo\u017ce zapyta\u0107 \u2013 a c\u00f3\u017c to jest ta ludzka przyzwoito\u015b\u0107? I tutaj trzeba si\u0119 ju\u017c powa\u017cnie zastanowi\u0107 nad tzw. kodeksem moralnym. Ka\u017cdy ma sw\u00f3j, ka\u017cdy inaczej nim szafuje. Pojmowany inaczej – r\u00f3\u017cnie wcielany jest w \u017cycie. Przypominaj\u0105 mi si\u0119 teraz s\u0142owa z serialu \u201eDom\u201d (re\u017c. Jan \u0141omnicki), kiedy to Talarowa m\u00f3wi do swego syna: pami\u0119taj, \u017cyj tak, aby nikt przez Ciebie nie p\u0142aka\u0142\u2026 <\/em>Pi\u0119kne i m\u0105dre s\u0142owa, kt\u00f3re mnie osobi\u015bcie zawsze d\u017awi\u0119cz\u0105 w g\u0142owie. Czy trudne do zrealizowania?<\/p>

Odno\u015bnie moralno\u015bci\u2026 nomen omen\u2026 ostatnio przed snem karmi\u0119 si\u0119 s\u0142owem Mariusza Szczyg\u0142a na FB, kt\u00f3ry potrafi rewelacyjnie pisa\u0107 w swych postach o kulturze, w ro\u017cnych jej aspektach, k\u0142uj\u0105c leciutko przys\u0142owiow\u0105 \u201eszpilk\u0105\u201d czy te\u017c z lekka wbijaj\u0105c \u201ekij w mrowisko\u201d. Czytam z zapartym tchem, bo umiej\u0119tnie rozwija temat nie zawsze \u0142atwy daj\u0105c tym samym do my\u015blenia\u2026 tak jak w po\u015bcie o niegodziwo\u015bci \u2013 w odniesieniu do obcowania z dzie\u0142ami tw\u00f3rc\u00f3w, kt\u00f3rzy na sumieniu mieli niejedno. I abstrahuj\u0105c ju\u017c od tegorocznej lektury NC, chocia\u017c \u0142\u0105czy\u0107 te dwa teksty mo\u017ce s\u0142owo niegodziwo\u015b\u0107 – oczywi\u015bcie w dw\u00f3ch r\u00f3\u017cnych kontekstach, wspomn\u0119 tylko, \u017ce np. autor \u201eAlicji w krainie czar\u00f3w\u201d, nie by\u0142 \u015bwi\u0119ty do tego stopnia, \u017ce [\u2026] podobno prawdziwa Alicja\u00a0 mia\u0142a zastrze\u017cenia co do kontakt\u00f3w z tym panem<\/em>[\u2026], z kolei doskona\u0142a muzyka Milesa Davisa okupiona by\u0142a \u0142zami jego \u017cony, a obrazy Caravaggia naznaczone morderstwem. To tak na marginesie\u2026, a do my\u015blenia da\u0142y mi dwa zdania w szczeg\u00f3lno\u015bci: [\u2026] \u017cycie nale\u017cy przyjmowa\u0107 we wszystkich jego przejawach <\/em>[\u2026] oraz [\u2026] upadek jest warto\u015bci\u0105 i to tw\u00f3rcz\u0105<\/em> [\u2026]. No tak pomy\u015bla\u0142am, upadek mo\u017ce zrodzi\u0107 co\u015b wielkiego, ale cena bywa czasami zbyt wysoka\u2026 Ko\u0142ata\u0142y mi d\u0142ugo w g\u0142owie te zdania i nie wiem dlaczego? \u2013 przepraszam \u2013 chyba ju\u017c wiem \u2013 znalaz\u0142y sw\u00f3j odno\u015bnik w kontek\u015bcie tematyki tegorocznej lektury Narodowego Czytania \u2013 w odniesieniu do jej wybrzmienia w \u015bwiadomo\u015bci spo\u0142ecznej Nas Polak\u00f3w \u2013 czytaj\u0105cych i my\u015bl\u0105cych. Rok szczeg\u00f3lny \u2013 to i lektura adekwatna, acz jak\u017ce odczytywana na r\u00f3\u017cne (\u201eswoje\u201d) sposoby my\u015blenia.<\/p>

Od premiery \u201eMoralno\u015bci Pani Dulskiej\u201d min\u0119\u0142o ponad 100 lat, a dulszczyzna \u2013 prosz\u0119! \u2013 kwitnie nadal\u2026 Wystarczy rozejrze\u0107 si\u0119 wok\u00f3\u0142. I jakkolwiek, przez kogokolwiek by\u0142o to dzie\u0142o Zapolskiej czytane na NARODOWYM CZYATNIU 2021, ze wskazaniem na Dulsk\u0105, Kowalskiego czy Iksi\u0144sk\u0105\u2026 \u017cyczy\u0142abym sobie, my\u015bl\u0119, \u017ce podobnie jak Zapolska, aby u\u017cywaj\u0105c poj\u0119\u0107 determinizm, filister, ko\u0142tun, ostracyzm, czy dulszczyzna\u2026 palec wskazuj\u0105cy schowa\u0107 lub obr\u00f3ci\u0107 go w swoj\u0105 stron\u0119\u2026 Przecie\u017c porz\u0105dki zawsze powinni\u015bmy zaczyna\u0107 od w\u0142asnego podw\u00f3rka. Porz\u0105dkujmy tak, aby to co w tym roku wybrzmia\u0142o na nowo: komizm, bogactwo obserwacji obyczajowych i silna wymowa spo\u0142eczna tego utworu \u2013 \u00a0nabra\u0142y nowego wymiaru.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Olga Nowicka
<\/strong><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Tekst opublikowany w Poradniku Bibliotekarza Nr 10\/2021<\/a><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t