7 lutego 2017r. w Miejskiej Bibliotece Publicznej w Chrzanowie Filii w Płazie, w ramach cyklu Wszechnica Chrzanowska - lokalnie, miał miejsce wykład historyka, Pana Stanisława Garlickiego - płazianina, pt. "Piece wapienne w Płazie i okolicy".


W spotkaniu uczestniczyła duża grupa mieszkańców Płazy i osób zainteresowanych tematem, bowiem historia Zakładów Wapienniczych w Płazie jest jednocześnie historią wielu rodzin z samej Płazy i okolicznych miejscowości. Niezwykle interesujący i barwny wykład bardzo podobał się słuchaczom, ponieważ wzbogacił ich wiedzę w nowe,  mniej znane historyczne ciekawostki.
Dla miłośników historii pozwalamy sobie zamieścić niektóre.


1. W XIX w. na terenie Płazy i najbliższych okolic powstaje aż 8 pieców do wypalania wapna. Widać ja na austriackiej mapie z 1878 r. Żaden z nich nie zachował się do naszych czasów.

2. Najstarsza mapa ukazująca piec w Płazie pochodzi z 1808 r. i widnieje na niej piec  w okolicy Skały Kozubowej.

3. Kamień, z którego wypalano wapno pochodzi z epoki triasu (ok. 250 mln lat temu). Można w nim znaleźć ciekawe skamieniałości - liliowce, ramienionogi i inne. Bardzo wyraźnie widać je np. na krzyżu z 1869 znajdującym się na cmentarzu, ale materiał z którego jest zbudowany nie pochodzi z Płazy.

4. Zachowało się wiele miejsc, w których są ślady wydobycia kamienia i jego wypalania. Miejsca wypały poznany po występowaniu tam kamieni zabarwionych na czerwono, co świadczy o działaniu na nie wysokiej temperatury. Do miejsc tych należy np. nieczynny kamieniołom przy Grodzisku w Płazie.

5. Najciekawszą pozostałością po wydobyciu kamienia są tzw. "lochy" w Lesie Kościeleckim i na Bukowicy. Wydobywano tam kamień metodą wkopywani się w skałę. Powstawały w ten sposób malownicze lochy mylone często z jaskiniami. Dodatkową atrakcją są tworzące się tam w zimie wysokie stalagmity lodowe ("lochy" w Lesie Kościeleckim).

6. Największą perłą związaną z wydobyciem i wypałem wapna jest piec komorowy typu Hoffmann w Płazie-Wapienniku pochodzący w 1890 r. Jest to jedyny tego typu piec w Polsce. Jego fundatorem był m. in. Józef Retinger, który wsławił się także udziałem w procesie sądowym z Węgrami, na mocy którego uzyskaliśmy Morskie Oko w Tatrach. Budowniczym pieca był Adam Boznański - ojciec Olgi, słynnej malarki.

7. Na terenie Zakładu Wapienniczego w Płazie zbudowano także pierwszy na ziemiach polskich piec stalowy szybowy. Sprowadzono go w częściach tuż po II wojnie światowej z miejscowości Raciborowice na Dolnym Śląsku i złożono na miejscu ok. 1949 r. Na jego wzór zbudowano w 1961 dwa następne.

8. W 1935 r. w Zakładzie Wapienniczym postanowiono rozebrać niepotrzebny już piec szybowy, w którym zaprzestano produkcji. Ksiądz Józef Joniec z Balina poprosił dyrekcję zakładu o możliwość zabrania cegły z rozbiórki. Z tejże cegły powstała znaczna część kościoła w Balinie. Mamy więc kościół z... pieca.