Hej kolęda!
KOLĘDY Z SERCA PŁYNĄCE – taki tytuł nosił tegoroczny koncert kolęd, którego organizatorem był Uniwersytet Trzeciego Wieku w Chrzanowie. Styczniowe wspólne kolędowanie z roku na rok cieszy się coraz większą frekwencją.
W tym roku kolędowaliśmy wspólnie z: uczniami Szkoły Podstawowej w Balinie, przedszkolakami z Przedszkola Samorządowego nr 10 w Chrzanowie, Chórem Rapsodia pod kierunkiem Jerzego Zieglera, Zespołem Kontrapunkt,
solistami Studia Belcanto i Pod Tytułem, pod kierunkiem Małgorzaty Liszki oraz słuchaczami Uniwersytetu Trzeciego Wieku. Chrzanowska biblioteka jak zawsze przygotowała oprawę literacką koncertu oraz śpiewnik kolęd.
12.01.2026, Miejska Biblioteka Publiczna w Chrzanowie
Organizator: Uniwersytet Trzeciego Wieku w Chrzanowie
Oprawa literacka, prowadzenie koncertu: Olga Nowicka, Dział Promocji i Upowszechniania Czytelnictwa, MBP Chrzanów
Fragmenty oprawy literackiej:
I pomyśl, jakie to dziwne, że Bóg miał lata dziecinne, matkę, osiołka, Betlejem… pięknie pisał ks. Jan Twardowski. ZADZIWIENIE – uczucie, które nam towarzyszy w czasie świąt każdego roku, zawsze, nieustannie – od nowa – za każdym razem – pełne magii, tradycji i głębokich refleksji. Poddaliśmy się tej emocji … na sam początek razem z Aniołami…
PASTORAŁKA – czyli pastoralis „pasterski” – wywodzi się z tradycji kołysania Dzieciątka oraz jasełek, łącząc religijną tematykę
z prostym ludowym codziennym życiem, nawiązując bezpośrednio swą treścią do wędrówki zadziwionych pasterzy do Betlejem, miejsca narodzin Bożej Dzieciny.
BOŻE NARODZENIE W LITERATURZE? Motyw opisywany od wieków w prozie i poezji jako bardzo wyjątkowy czas, w którym zdarzają się mniejsze lub większe „cuda” – tak jak w: Opowieści wigilijnej Charlesa Dickensa, Nocy wigilijnej Mikołaja Gogola, Dziadek do orzechów Hoffmanna czy też w Dziewczynce z zapałkami Hansa Christiana Andersena… A świąteczna poezja? Piękna i bogata… Słowa pełne ciepła i nadziei. Ten czas zasługuje na wyjątkowe słowa, które ujmują nas za serca…
KOLĘDY – wydaje nam się, że istniały od zawsze. Ale czy rzeczywiście? Kolęda wywodzi się z rzymskich calendae, czyli pierwszego dnia miesiąca i pierwotnie była świecką pieśnią życzeniową. Chrześcijaństwo zaadaptowało tę tradycję, łącząc ją
z Bożym Narodzeniem, a za autora pierwszych pastorałek uważa się św. Franciszka z Asyżu. Najstarsza polska kolęda to „Zdrow bądź, Krolu Anjelski” z 1424 r.
A JAK WYGLĄDAŁY ŚWIĘTA W DOMACH PISARZY I POETÓW? – Boże Narodzenie w Bronowicach…
Młodopolski malarz Włodzimierz Tetmajer, czyli Gospodarz z Wesela Wyspiańskiego, po ślubie z Anną Mikołajczykówną zamieszkał w Bronowicach Małych, gdzie kultywował stare szlacheckie obyczaje, dokładając do nich lokalne zwyczaje chłopskie.: Wieczór wigilijny rozpoczynał się tuż po wzejściu pierwszej gwiazdy. Gospodyni stawia misę na stół w owo gniazdo ze siania […]Zanim rozpoczną jeść, gospodarz obraca się do okna i woła trzy razy: Wilcosku, wilcosku! Siądź z nami do obiadu, ale jak nie przydzies dziś, nie przychodź nigdy”. Kolejność potraw była następująca: 1. Groch rzadko ugotowany,
2. Suszone śliwki i gruszki, 2. Kluski z makiem na miodzie, 4. Żur z grzybami. Po wieczerzy domownicy pili wino lub miód…
MUZYKA związana z BOŻYM NARODZENIEM – to również utwory świąteczne muzyki klasycznej takich mistrzów jak Johann Sebastian Bach, Fryderyk Chopin czy Krzysztof Penderecki ale również piosenki świąteczne, które cieszą nasze ucho
w okresie przedświątecznym. I niezależnie od tego, czy ktoś woli nastrojowe kolędy, czy energiczne, popowe hity, każda muzyka bożonarodzeniowa daje nam odczuć magię świąt….
Gore gwiazda – jedna z najstarszych polskich pieśni bożonarodzeniowych o charakterze ludowym. Autor nieznany, zarówno słowa, jak i melodia powstawały i były przekazywane ustnie przez pokolenia, zanim trafiły do zapisów nutowych. Najwcześniejszy zapis z 1843r.
My też pastuszkowie – kolęda z XVIII w. również nieznanego autora, której tekst odnajdujemy m.in. w kantyczce karmelitańskiej oraz w zbiorach Oskara Kolberga.
Przybieżeli do Betlejem – tekst kolędy pojawił się w po raz pierwszy w „Symfoniach anielskich” Jana Żabczyca w 1631.
Pójdźmy wszyscy do stajenki – polska kolęda, pochodząca z XVIII wieku. Jednak jej melodia została skomponowana dopiero 100 lat później.
Podzielić się opłatkiem, powiedz mi, co to znaczy? To dobrze życzyć innym i wszystko im przebaczyć…
A NADZIEJA ZNÓW WSTĄPI W NAS… – Serce tej kompozycji to poezja, pełna trafnych metafor i głębokich uczuć, cudne słowa Szymona Muchy – poety, autora tekstów piosenek, tłumacza i chwytająca za serce muzyka Zbigniewa Preisnera – cenionego na całym świecie kompozytora muzyku filmowej i teatralnej…
PASTERKA- Najpiękniejszy opis pasterki w literaturze polskiej wyszedł spod pióra Władysława Reymonta.
Powieść Chłopi zawiera fantastyczny zapis obyczaju wsi polskiej schyłku XIX stulecia:
[…] Kto był żyw, do kościoła ciągnął… Już z daleka widniały rozgorzałe okna i główne drzwi na rozcież wywarte, a światłem buchając, naród zaś płynął przez nie i płynął poprzez nie i płynął jak woda, z wolna zapełniając wnętrze przystrojone w jodły i świerki, że jakby gęsty bór wyrósł w kościele, tulił się do białych ścian, obrastał ołtarze […] Ksiądz wyszedł ze mszą pierwszą, organy zagrały, a naród się zakołysał, pochylił i na kolana padł przed majestatem Pańskim […] potem powstał z klęczek, wraz też pochwycił nutę i pełnymi piersiami, a zmocą ryknął jednym głosem: Kolędować małemu!
A wczora z wieczora – kolęda barokowa z XVII wieku, Jej pierwszy zapis znany jest z „Symfonii anielskich abo Kolęd mieszkańcom ziemskim od muzyki niebieskiej wdzięcznym okrzykiem na Dzień Narodzenia Pańskiego zaśpiewanych” Jana Żabczycy.
Nie było miejsca dla Ciebie – Kolęda sądecka, została napisana w nowosądeckim klasztorze przez dwóch księży jezuitów
w 1932 r. O. Mateusza Jeża, który tekst oparł na słowach Ewangelisty „Nie było miejsca w gospodzie” (Łk 2, 7) oraz O. Józefa Łasia, syn organisty w Starym Sączu, który skomponował muzykę.
Cicha noc – powstała w 1818 r. w Oberndorfie koło Salzburga (Austria). Słowa napisał wikary Joseph Mohr a melodię skomponował organista Franz Gruber w wigilię 1818 r., gdy zepsuły się organy. Utwór wykonano po raz pierwszy na gitarę
i dwa głosy podczas pasterki w kościele św. Mikołaja.
I pomyśl, jakie to dziwne, że Bóg miał lata dziecinne, matkę, osiołka, Betlejem… tymi słowy rozpoczęliśmy nasz koncert, zakończyliśmy go tak samo, dodając ponownie Bożonarodzeniowe ZADZIWIENIE oraz wspólne kolędowanie przy akompaniamencie Stanisława Dwornika i Zdzisława Muchy.
