185. rocznica urodzin Elizy Orzeszkowej

Eliza Orzeszkowa (z domu Pawłowska) urodziła się 6 czerwca 1841 roku w majątku Milkowszczyzna na Grodzieńszczyźnie. Była jedną z najważniejszych i najbardziej wpływowych postaci polskiego pozytywizmu. Wybitną powieściopisarką, nowelistką oraz zaangażowaną publicystką, która zyskała miano autorytetu moralnego swojej epoki.

Staranne wykształcenie odebrała na pensji sakramentek w Warszawie, gdzie poznała Marię Konopnicką, z którą połączyła ją wieloletnia przyjaźń. Jej dorosłe życie mocno splatało się z burzliwą historią kraju. W czasie powstania styczniowego w 1863 roku aktywnie wspierała walczących w służbach pomocniczych, a w swoim majątku w Ludwinowie ukrywała m.in. chorego Romualda Traugutta, którego później osobiście odwiozła do granicy. Po upadku zrywu narodowego i zesłaniu jej pierwszego męża, Piotra Orzeszki, na Syberię, pisarka unieważniła małżeństwo i osiadła w Grodnie, całkowicie poświęcając się literaturze.

W swojej twórczości Orzeszkowa realizowała najważniejsze hasła epoki, stając się rzeczniczką najsłabszych
i dyskryminowanych grup społecznych. Walczyła o emancypację kobiet i ich prawo do samodzielnego utrzymania, czego manifestem stała się powieść „Marta” (1873). W opowiadaniach i esejach głośno sprzeciwiała się antysemityzmowi, nawołując do asymilacji i równouprawnienia Żydów, co genialnie zobrazowała w arcydziele „Meir Ezofowicz” (1878). Nie pozostawała też obojętna na krzywdę i edukację chłopów, tworząc takie dzieła jak „Cham” czy „Niziny”.

Jej niekwestionowanym opus magnum pozostaje powieść „Nad Niemnem” (1888), wydana w 25. rocznicę powstania styczniowego. Książka, ukazująca losy rodów Bohatyrowiczów i Korczyńskich, stała się panoramicznym obrazem polskiego społeczeństwa na Kresach, w którym praca oraz pamięć o narodowej przeszłości stanowiły najwyższe wartości moralne.
Za swoją wybitną działalność literacką Orzeszkowa była dwukrotnie nominowana do Literackiej Nagrody Nobla w 1905 oraz 1909 roku.

Zmarła 18 maja 1910 roku w Grodnie po ciężkiej chorobie serca. Pozostawiła po sobie ogromną spuściznę literacką przetłumaczoną na blisko 20 języków oraz pamięć o kobiecie, która swoją piórem i niezłomną postawą budziła sumienia współczesnych.