20.11.2025
Miejska Biblioteka Publiczna w Chrzanowie,
ul. Władysława Broniewskiego 10C, 32-500 Chrzanów
9:30 Rejestracja uczestników
10:00-10:15 Powitanie
10:15-11:00 Robert Garstka: Rymarstwo – ginący zawód
11:00-11:45 Ewelina Mędrala-Młyńska: Bombka, bańka, świecidełko – zachwycający konglomerat rzemieślniczy
11:45-12:15 Przerwa kawowa
12:15-13:00 Marta Gawor: Chrzanowskie rzemiosło i rzemieślnicy od połowy XIX w. do lat 50. XX w. świetle dokumentów Muzeum w Chrzanowie – przyczynek do dziejów
13:00-13:45 Agnieszka Oczkowska: Rzemiosło kowalskie i tradycyjna kuźnia w powiecie chrzanowskim – Bez kowala koń boso chodzi
13:45-14:45 Lunch
14:45-15:15 Wystawy: Jan Głuszek z Brodeł – ostatni garncarz, Kowalstwo wiejskie. Oprowadza Marek Oleszycki.
15:15-16:00 Anna Koblak: Pokaz plecionkarstwa
21.11.2025
Muzeum Małopolski Zachodniej w Wygiełzowie
Wygiełzów, ul Podzamcze 1, 32-551 Babice
9:30 Rejestracja uczestników
10:00-10:15 Powitanie
10:15-11:00 Anna Kozak: Budarka, czyli ciesielstwo podhalańskie
11:00-11:45 Grzegorz Orłowski: Początki rzemiosła fotograficznego w Krakowie i regionie
11:45-12:15 Przerwa kawowa
12:15-13:00 Wykład
13:00-13:45 Roch Biborski: Fenomen fabryki Bata w Chełmku – próba stworzenia idealnego miejsca dla robotników
13:45-14:45 Lunch
14:45-16:00 Występ artystyczny
POBIERZ (PDF, 16KB)
Ewelina Mędrala-Młyńska
Bombka, bańka, świecidełko – zachwycający konglomerat rzemieślniczy
Absolwentka etnologii na UŚ w Cieszynie, Kierowniczka działu Etnografii Muzeum Częstochowskiego. Badaczka i edukatorka, pomysłodawczyni i koordynatorka wielu projektów dofinansowanych przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Autorka przedsięwzięcia badawczego – Koziegłowy – zapomniany ośrodek twórczości rękodzielniczej oraz publikacji podsumowującej działania, kuratorka wystawy – Karuzela z Madonnami – wizerunki Matki Boskiej Częstochowskiej – oraz towarzyszącego jej wydawnictwa. W codziennej pracy stara się odkrywać i popularyzować elementy tożsamościowe częstochowian oraz edukować w zakresie ich specyfiki.
Częstochowa jako niezwykle specyficzne miejsce na mapie kulturowej Polski dosyć często cierpi na problemy natury tożsamościowej. Identyfikowanie miasta tylko ze specyfiką i sakralnością Jasnej Góry niezwykle zubaża jego percepcję, zarówno w oczach ludności lokalnej, jak i tej pojawiającej się nim w celach turystycznych. Temat wytwórczości bombkarskiej jest niezwykle interesującym zagadnieniem z punktu widzenia antropologii miasta, historii ludzi, którzy przez dziesięciolecia ścigali się w tworzeniu wciąż nowych wzorów i zdobywaniu kolejnych rynków zbytu. Firmy, przekazywane z pokolenia na pokolenie, przez lata kształciły rzemieślników, którzy często odchodzili na „swoje”, tworząc kolejne manufaktury specjalizujące się w projektowaniu i wytwarzaniu bombek choinkowych. Dziś precyzyjnie wykonywane szklane ozdoby choinkowe eksportowane są w znacznej mierze na rynki zachodnie i pozaeuropejskie i są artystyczną odpowiedzią na masową tandetę – zalew rynku tanimi produktami pochodzenia chińskiego. Wyjątkowość zagadnienia polega na fakcie, że produkt finalny, wytwarzany masowo, jest rezultatem pracy rzemieślników – projektantów, rzeźbiarzy, dmuchaczy, dekoratorek – którzy przy każdym egzemplarzu wykonują szereg działań manualnych. Podczas wystąpienia przestawione zostaną: proces powstawania bombki szklanej oraz rys historyczny rzemiosła w Częstochowie i jej najbliższych okolicach.
dr Robert Garstka
Rymarstwo – ginący zawód
Fotograf, etnograf, regionalista. Społeczny opiekun zabytków, autor i współautor publikacji popularnonaukowych. W swoje pracy zawodowej zajmuje się głównie kulturą ludową, ze szczególnym naciskiem na obrzędowość doroczną na Górnym Śląsku oraz w Małopolsce. W polu jego zainteresowań znajduje się także: mała architektura sakralna, tradycyjne budownictwo ludowe i zabytkowe pomniki nagrobne.
Próba ukazania historii rymarstwa i zawodu rymarza oraz przemian jakie dokonały się na tym polu, na przestrzeni kilku ostatnich dekad.
Agnieszka Oczkowska
Rzemiosło kowalskie i tradycyjna kuźnia w powiecie chrzanowskim – Bez kowala koń boso chodzi
Absolwentka Uniwersytetu Śląskiego Filia w Cieszynie (specjalność etnologiczno–folklorystyczna). Ukończyła również podyplomowe Studium Muzeologiczne na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie oraz Konserwacji Zabytków Architektury i Urbanistyki na Politechnice Krakowskiej. Publikacje jej autorstwa ukazały się m.in. w wydawnictwach: „Ślad tradycji w Skansenach Małopolskich” w ramach projektu Skansenova, Etnografowie i Ludoznawcy Polscy”, „Dziedzictwo Krakowiaków Zachodnich i pogranicza Krakowsko- Śląskiego”, „Libiąż miasto pogranicza…”, w Roczniku „Małopolska. Regiony – regionalizmy – małe ojczyzny” oraz biuletynach SMNWP.
Choć kuźnie zniknęły z krajobrazu wielu miejscowości, pamięć o nich wciąż trwa. Kowal pozostał symbolem siły, pracy i umiejętności tworzenia. Jego dzieło to nie tylko przedmioty użytkowe, lecz także część lokalnego dziedzictwa kulturowego.
Roch Biborski
Fenomen fabryki Bata w Chełmku – próba stworzenia idealnego miejsca dla robotników
Asystent muzealny w Muzeum Małopolski Zachodniej w Wygiełzowie.
Temat wystąpienia obejmuje zagadnienia dotyczące koncepcji powstania i częściowej realizacji zakładów obuwniczych czeskiej firmy Bata. Ważnym elementem prezentowanej problematyki, będzie przybliżenie koncepcji stworzenia miasta idealnego dla pracowników fabryki i ich rodzin. Co wiązało się z gruntownymi zmianami w lokalnej społeczności a także stosunków gospodarczych silnie powiązanych z małymi zakładami rzemieślniczymi.
Anna Kozak
Budarka, czyli ciesielstwo podhalańskie
Etnograf, starszy kustosz, kierownik działu etnograficznego Muzeum Tatrzańskiego im. Dra Tytusa Chałubińskiego w Zakopanem, absolwentka Katedry Etnografii Słowian Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz Podyplomowego Studium Muzeologicznego przy Instytucie Etnologii i Antropologii Kulturowej również Uniwersytetu Jagiellońskiego, przewodnik tatrzański. Jest scenarzystką i kuratorką wystaw stałych i czasowych, a także autorką artykułów poświęconych kulturze Podtatrza i zbiorom etnograficznym Muzeum Tatrzańskiego. W sferze jej zainteresowań znajdują się między innymi zagadnienia związane z dawną ludową plastyką, współczesną twórczością artystyczną i rzemieślniczą mieszkańców Podtatrza, oraz miejscem dziecka w kulturze wsi podtatrzańskiej.
Zawodem cieszącym się na Podhalu największym prestiżem było ciesielstwo, zwane w miejscowej gwarze budarką. Cieśle musieli znać dobrze budulec, zwłaszcza jego właściwości techniczne, być biegłymi w jego obróbce, posiadać umiejętność konstruowania statycznych, bezpiecznych domów, ale przede wszystkim mieć za sobą doświadczenie zdobyte w wieloletniej pracy pod okiem majstrów. Efektem ich pracy były domy solidne, o wyważonych proporcjach, odporne na huraganowe wiatry, częste i intensywne opady deszczu i śniegu, a jednocześnie posiadające piękną formę i ozdobny detal. Podhalańscy cieśle wznosili nie tylko budynki mieszkalne, gospodarcze, czy też wiejskie obiekty przemysłowe. Niejednokrotnie podejmowali wyzwania wykraczające poza ich codzienną praktykę. Do takich z pewnością należała budowa mostów, kościołów, a począwszy od lat dziewięćdziesiątych XIX wieku także wilii w stylu zakopiańskim.
Marta Gawor
Chrzanowskie rzemiosło i rzemieślnicy od połowy XIX w. do lat 50. XX w świetle dokumentów Muzeum w Chrzanowie – przyczynek do dziejów.
Kustosz Muzeum w Chrzanowie, absolwentka historii na Uniwersytecie Śląskim w Katowicach, studiów podyplomowych Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie z zakresu wiedzy o społeczeństwie. Pracuje w Dziale Historii i Kultury Regionu, zajmując się dziejami miasta i regiony chrzanowskiego i organizując wystawy stałe i czasowe. Opiekuje się zbiorami bibliotecznymi Muzeum. Prowadzi warsztaty i lekcje z historii i etnografii
Prelekcja będzie próbą przedstawienia funkcjonowania rzemiosła chrzanowskiego od połowy XIX w. do lat 50. następnego stulecia w obliczu uwarunkowań gospodarczych i politycznych. Zostaną przybliżone zasady działania Stowarzyszenia Przemysłowego w Chrzanowie. Odtworzona zostanie struktura rzemiosła chrzanowskiego i rzemieślnicy działający wówczas w mieście.